رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

200

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

حمزه ميرزاى وليعهد از طرف پدرش حكومت مىكرد « 149 » . در تقسيم ايالات كه بلافاصله پس از جلوس شاه بر تخت سلطنت عملى شد به‌همين دليل نواحى سمنان ، دماوند ، هزار جريب ، هيلرود و خوار به‌عنوان خاصه به ملكه داده شد . بعدها ملكه ، كاشان و طالقان ( نزديك قزوين ) را نيز خاصه اعلام كرد و اين‌كار بر نارضائى امرا كه از حكومت ملكه دل‌خوش نبودند افزود . پس از قتل ملكه ظاهرا اين طبيعى به‌نظر مىآيد كه باز نواحى خاصهء مذكور به امرا سپرده شده باشد « 150 » . شاهزاده حمزه ميرزا حتى قدرى پيش از جلوس بر تخت سلطنت اصفهان را تيول گرفت « 151 » . اين ناحيه حتى در دورهء شاه طهماسب اول هم خاصه بوده است . بعدها از اصفهان در خلاصة التواريخ به‌عنوان الكا و خاصهء شاهزاده ياد شده است « 152 » . نفوذ روزافزون شاهزاده پس از مرگ ملكه در اعمال قدرت او راجع به نواحى خاصه نمودار است . در ربيع الاول سال 994 ( - 1586 م . ) وى به قزوين لشكر كشيد تا امراى ياغى تركمان و تكلّو را سركوب كند . او مهر مخصوص فرمانهاى شاهانه ( مهر پروانچهء اعلى ) را با خود برداشته بود تا در صورت ضرورت دستور به صدور « احكام شاهى » بدهد . وى « دفاتر خاصه » را نيز به همراه داشت « 153 » . پس از پيروزى بر امراى نافرمان ، شاهزاده كاشان را ناحيهء خاصه اعلام كرد . محمد خان تركمان كه سركردهء ياغيان بود و حالا ديگر در اسارت دربار به‌سر مىبرد قبلا اين ناحيه را تيول خود داشت . كمى بعد در مورد كاشان و همچنين در مورد يزد خبرى به ما

--> ( 149 ) - رجوع شود به زوال ايران پس از مرگ اسمعيل به قلم رومر Roemer ، ص 44 و بعد از آن . ( 150 ) - براى تمام اين مطالب رجوع شود به فهرست ايالات خاصه تا سال 995 كه در فصل سوم اين كتاب به‌دست داده شده است . ( 151 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 277 ؛ تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 224 . ( 152 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 317 ، b 402 . ( 153 ) - مطابق خلاصة التواريخ ، ص a 369 .